Zihin Karmaşası | Söyleyecek Bir Şeyim Var

Merhaba,

Kuantum Çağı serimizin bu bölümünde kuantum bilgisayarların neden yalnızca fizik ya da yazılım problemi olmadığını konuşuyoruz.

Asıl mesele algoritmalar değil, malzemeler.

Bugüne kadar teknolojiyi daha küçük transistörler üreterek geliştirdik. Silikonu küçülttük, bilgisayarları cebimize kadar taşıdık. Ancak kuantum dünyasında işler tamamen değişiyor.

Kübitleri çalıştırmak için yalnızca iyi algoritmalar yetmiyor. Onları ses...

Merhaba,

Geçen hafta, klasik bilgisayarların sınırlarına yaklaştığını ve kuantum bilgisayarların neden bambaşka bir yaklaşım sunduğunu konuştuk. Bilginin aynı anda hem 0 hem 1 olabildiği, doğanın anlaşılması zor fenomenine, yani "süperpozisyon" kavramına değindik.

Bu hafta ise kuantum mekaniğinin, doğanın işleyişindeki en büyüleyici ve sarsıcı ikinci büyük kavramını, Kuantum Dolanıklık’ı anlattım. Bu kavramı, Monolog'da daha ...

1997 yılında, profesyonel iş hayatıma başladığım şirketteki bilgisayarı hatırlıyorum. Klavyede bastığınız her tuş ekranı yeşillendiriyordu. Her birimiz satışlarımızı teker teker şirketteki tek bilgisayara yüklemek için sıraya girerdik. Çok havalıydı.

O günden bugüne bilgiyi çok büyüttük. Her eve bilgisayar girdi; yetmedi her masaya bir tane koyduk. O da yetmedi bilgisayarlar ceplerimize girdi. Biz dünyayı minyatürleştirdikçe bilgi ...

Çoğu insan Kayıp Zamanın İzinde'yi anlaşılması zor bulur. Bu bir yere kadar doğru olabilir. Uzun cümleleri okurken düşünceyi toparlamakta zorluklar yaşayabiliriz.

Oysa Marcel Proust'u anlamayı zorlaştıran şey, uzun cümleleri değil. Asıl zorluk, onun bize kendi bilincinde kurduğu dünyayı anlatması. Üstelik kendi zihnindeki dünyayı, başkalarının gözünden anlamaya çalışması.

Proust, insanı bir varlıktan ziyade, geçmişin, şimdinin ve g...

Yapay zekâ asistanlarında, navigasyon cihazlarında yönlendirici seslerin neredeyse tamamı kadınlara ait. Peki son yıllarda teknolojide kadın sesi neden daha çok kullanılıyor?

Bunu sadece teknolojiyle sınırlamak da yanlış olur. Belgesellerde, hikaye anlatıcılığında, eğitimde hatta finans sektöründe kadın sesini daha çok duymaya başladık. Bunu sadece bir pazarlama taktiği olarak göremeyiz. O halde neden kadın sesi?

Buna yine bir soru...

İçerik üreticilerinin bugün karşılaştıkları en büyük zorluklardan biri, fikirlerinden önce onu bir insanın ürettiğini savunmak zorunda kalmaları.

Bunu anlıyorum. Bu tepkiyi de doğru ve haklı buluyorum.

Ancak insan, tarihte hep yaptığı hatayı yine tekrarlıyor: Evrende üstünlüğünü yitirdiği her bilimsel buluştan sonra kafasını kuma gömmek... Bugün içerik üreticilerine yaşatılan 'yapay zekâ şüphesi' işte bu korkunun bir yansıması olab...

Gökbilimci ve kozmolojist Edward Robert Harrison, bir hidrojen atomuna yeteri kadar zaman verirseniz bir insana dönüşebileceğini söyler.

Bu söz, bilimin yoktan var etmek olmadığını anlatır. Doğada zaten var olan bir şeyi bilgimiz çoğaldıkça buluruz. Örneğin bir maddenin içindeki atom dizilimlerini değiştirerek yeni maddeler üretebiliriz. Demirin çeliğe, kumun cama, grafitin elmasa dönüşmesinin altında yatan, maddenin özündeki bu ku...

Yeryüzünde altından daha nadir metaller olsa da neden hiçbirisi insana onun kadar çekici gelmez? Bunun cevabı, altının ve gümüşün tarihte kutsal bir anlam taşıması olabilir.

İnsan her zaman altının peşinden koştu. Simyacılar, evrenin dört temel unsurdan oluştuğu teorisinden yola çıkarak, baz metallerin altına dönüşebileceğini düşündüler.

Oysa çoğu insan simyacıları büyücü ya da şarlatan olarak görür. Oysa gerçek simyacılar, maddeni...

Neden uyuruz?

Uyuyarak günün yorgunluğundan ve zihnin karmaşasından bir süreliğine uzaklaşırız. Bu sırada dokularımız onarılır, hücrelerimiz yenilenir, anılar kalıcılaşır, bağışıklık sistemimiz güçlenir. Uyumayan bir canlı kısa sürede çöker. Bu yüzden uyku, yemek ve sudan s...

Çoğu insan erkek giyiminin renksiz olduğunu söyler. Bu doğru; çünkü erkek modasının esas rengi görünmeyen tarafında; tarihinde saklıdır.

Peki bir erkek ağzıyla söyleyemediğini önce giydiğiyle mi anlatır? Evet; bu sandığımızdan daha fazladır. Erkeklerin giyimi, doğasını yansıtır. Duygularını açıklamakta baskılanan bir insanın giyimidir takım elbiseler. Somurtkan, ciddi.

Bunun kökleri de 10.000 yıl önceye, yaşadığımız dünyayı bir &ld...

Boğa güreşleri doğanın işleyişinin bir temsili gibidir. Ve çoğu insan bu ritüelin maskülen bir ağırlığı olduğunu söyler. Ama gerçekten öyle mi? Matadorun zarif pelerin hamleleri, doğadaki dişil gücün katı erilliği cezbeden titreşimleri değil midir?

Arenadaki boğa güreşi, yükselen kaostan bir düzen çıkarma hikâyesidir. Matador, zarif ve akışkan hareketlerle kontrolsüz gücü bir estetiğe sokar ve kaos yeni bir...

Paralimpik disiplinlerde önemli teknolojik gelişmeler var.  Öyle ki, biyolojimizin koyduğu sınırları artık aşabiliyoruz. Kendimizi sınırladığımızın ötesinde başka bir dünya olduğunu fark ediyoruz.

Muazzam bir potansiyelin üzerinde oturuyoruz. Belki bir uzvumuzu kaybettiğimizde bütünlüğümüz bozuluyor, ama kullanamadığımız bu potansiyel bizi zaten eksik bırakıyor.

Bu sohbette Paralimpik Oyunlar’daki gelişmeleri anlatmak is...

Her teknoloji devriminde yeni bir yalnızlığın içine düşüyoruz. Bunun hiç bitmediğini düşündüğümüzde ömrümüz boyunca gri bir alanda yaşadığımızı söyleyebiliriz. Yeni teknolojilerle yeniden ördüğümüz bir kozanın içindeyiz.

Matbaanın bulunmasıyla insanlar okumaya başladığında dönemin aydınları bunu tehlikeli bir melankoli hastalığı olarak gördü. Sanayi devrimiyle apartmanlarda tek başına yaşamaya başlayan insanların topluma yabancılaş...

Kadim hikayelerle bilimsel gerçekler arasında benzerlikler var. Bilimin keşfedemediği gerçekleri önce hikayeler anlatıyor sanki bize. Mesela 66 milyon yıl önce Dünya’ya çarpan dev asteroit, mitolojide Tanrılarla Titanların savaşını anımsatıyor. Bu doğa olayı devlerin sonunu getirirken memelilerin ve nihayetinde insanın önünü açtı.

Bu sohbette, asteroitin Jüpiter ötesinden başlayan 9 milyon yıllık yolculuğunu, Kretase dönemind...

Hayatı siz de hâlâ Demis Hassabis gibi bir oyun alanı olarak görebiliyor musunuz?

12 yaşında bir satranç turnuvasında kurduğu o büyük hayal, bugün dünyayı değiştiren bir hikayeye dönüştü. Hassabis’in DeepMind ile çıktığı AGI yolculuğunun temelinde tek bir şey var: Hayatı bir oyun gibi görmek ve o çocuksu meraktan hiç vazgeçmemek.

Bu hafta Zihin Karmaşası'nda, insanlığın kaderini değiştiren bu 'düşünme oyununu' (The Thinking G...

Titanik faciası, tarihin en trajik olaylarından biridir ve hafızamızda her zaman canlıdır. Çünkü onu unutulmaz kılan kendine has özellikleri var.

RMS Titanik, tıpkı bugünün uzay yarışı gibi, döneminin mutlak teknolojik hakimiyetini ve Sanayi Devrimi'nin zirvesini temsil ediyordu. Denizlere hükmetmek, geleceğe hükmetmekle eşdeğer görüldüğü için Titanik bu kudretin yaşayan sembolü haline gelmişti.

Titanik, devrin tüm çelişkilerini ba...

Arıların insana anlatacağı muhteşem bir hikaye var. Bu küçük canlılar bizim için şiirsel bir hayat yaratır. Bu hayatın temelinde hem bilimi hem de sanatı besleyen bir mekanik yatar.

Çevremizin renkli ve hoş kokulu çiçeklerle dolu olmasını arılara borçluyuz. Bir çiçeğin "makyajı" nasıl arıyı cezbediyorsa, bu mükemmel ilişki de şairlere ve bilim insanlarına ilham kaynağı olur.

Biz insanlar, yeni teknolojilerimizi genellikle doğadaki ...

Merhaba,

Dünya dışı yaşamlar bizim bitmeyen özlemimiz. 1977'de yola çıkan iki Voyager uzay aracı, belki milyonlarca yıl sürecek sessiz yolculuklarına devam ediyor. Üzerlerinde fotoğraflarımızın, müziklerimizin ve selamlarımızın olduğu bir özgeçmişimiz var. Bir gün birileri tarafından bulunmayı umarak gönderdiğimiz bu mesaj, aslında bir şişeye koyduğumuz mektuptan farksız.

Uzayda yalnız olmadığımızı bilmek istiyoruz. Bu düşünce zihn...

Merhaba,

Karmaşa ve ihtilafın hiç bitmediği bir coğrafyada yaşıyoruz. Böyle durumlarda tarihe biraz bakmak faydalı olabilir. Mesela Nutuk’u okuyabilirsiniz. Önceden okuduysanız bir daha okumak kaçırdığınız noktaları yakalamanıza yardımcı olur. Özellikle bugün çevremizdeki savaş ortamında Nutuk bir terapi gibi gelebilir.

Bu benim Nutuk’u ikinci okuyuşum. Bu okuyuşumda yıllar öncekinden çok daha farklı sonuçlar çıkardım. ...