จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

เอพิโสดนี้ก็ยังเป็นการสนทนากับผู้รับทุนของโครงการ เราสนทนากับคุณอิสริยาพร วุ่นดี นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำโครงการเรื่อง "ปัญหาจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ว่าด้วยการกีดกันทางความหมาย: การวิเคราะห์ผ่านกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา" การกีดกันทางความหมาย หรือ semantic exclusion เป็นการที่ปัญญาประดิษฐ์ปิดบังความหมายของคำบางคำ ซึ่งเป็นการปิดกั้นหรือกีดกันไม่ให้คนบางกลุ่มได้เข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่มีปั...

ในเอพิโสดนี้เราสนทนากับคุณปวริศร์ หนูทอง นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนเขียนบทความจากโครงการ บทความของคุณปวริศร์มีชื่อว่า "ความสัมพันธ์และความเชื่อใจต่อปัญญาประดิษฐ์: กรณีศึกษาผ่านสถานการณ์ปัจจุบันของปัญญาประดิษฐ์ประเภทโมเดลภาษาขนาดใหญ" คำถามของงานนี้คือว่า เหตุใดคนทั่วไปถึงไว้วางใจคำตอบหรือคำพูดต่างๆของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และเราจะเข้าใจปรากฏการณ์วิทยาของความไว้วางใจนี้อย่างไร...

ความรู้ตัวหรือ consciousness เป็นปัญหาสำคัญของปรัชญามายาวนาน และเมื่อมีปรากฏการณ์ของปัญญาประดิษฐ์และหุ่นยนต์ที่ทำงานด้วยปัญญาประดิษฐ์ ก็เกิดคำถามขึ้นมาว่า ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่? คำถามนี้ได้รับความสำคัญมากขึ้นเมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น ผมเล่าเรื่องการได้รับเชิญไปประชุมที่ปีนังโดย "ยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศมาเลย์เซีย" ซึ่งเป็นสมาคมของชาวพุทธในมาเลย์เซีย ในวันที่ 14-15 มีนาคมที่ผ่านมา และเสนอคำตอบของคำถามนี้...

ผมได้รับเชิญให้ไปร่วมประชุม Hong Kong Global AI Governance Conference ซึ่งจัดโดยมหาวิทยาลัยฮ่องกง เมื่อวันที่ 10-12 เมษายนที่ผ่านมา ส่วนหนึ่งของการประชุมได้แก่การอภิปรายเรื่อง "การศึกษากับเอไอ" ซึ่งผมเป็นผู้พูดคนหนึ่งด้วย ในเอพิโสดนี้ผมตอบคำถามสามคำถามเกี่ยวกับการศึกษากับปัญญาประดิษฐ์ มีคำถามเกี่ยวกับเป้าหมายสูงสุดของการใช้เอไอในการเรียนการสอน คำถามว่าหากเราสามารถฝังชิปที่มีหน่วยความจำมากๆเข้าไปในนักเรียน จะทำให้การศึกษาหมดความสำคั...

เราพูดคุยกับคุณพันธ์กวี ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา ซึ่งเป็นนักวิชาการด้านมานุษยวิทยาการแพทย์ คุณพันธ์กวีจบการศึกษาปริญญาโทจาก University College London และมีความสนใจเกี่ยวกับมิติด้านมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาของจิตเวชศาสตร์ ปัจจุบันคุณพันธ์กวีเป็น Fellow of Royal Anthropological institute เราสนทนากันเกี่ยวกับมุมมองใหม่จากสังคมศาสตร์ที่มีต่อจิตเวชศาสตร์ ได้แก่ "จิตเวชศาสตร์เชิงวิพากษ์" หรือ Critical Psychiatry ซึ่งเป็นการศึกษาจิตเวชศาสตร...

ในเอพิโสดที่ 29 นี้ ผศ. ดร. ใกล้รุ่ง อิโซจากภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กลับมาคุยกับเราอีกครั้งหนึ่ง อ. ใกล้รุ่งได้เคยรับทุนจากโครงการนี้มาแล้วในรุ่นหนึ่ง และได้กลับมาคุยกับเราอีกครั้งในฐานะที่เป็นผู้รับทุนของรุ่นสองด้วย อาจารย์ทำโครงการวิจัยเรื่อง "ช่องว่างความรับผิดชอบของปัญญาประดิษฐ์กับพระวินัยปิฎก" โดยอาจารย์เสนอว่า แนวปฏิบัติที่ปรากฏในพระวินัย โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับบัญญติปาราชิกข้อพระภิกษุฆ่าคนตาย มีความสั...

เราสนทนากับอาจารย์ธีรภัทร รื่นศิริ จากคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อาจารย์เป็นหนึ่งในผู้รับทุนสนับสนุนการวิจัยของอาจารย์รุ่นใหม่ ของโครงการจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน อาจารย์เขียนบทความเกี่ยวกับการสอนให้นักศึกษารู้จักการเขียนงานทางปรัชญา (รวมไปถึงสาขาอื่นๆที่มีวิธีการแบบเดียวกัน) และอภิปรายเกี่ยวกับปัญหาการใช้งานแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ เช่น ChatGPT หรือ Claude ในการเขียนงานของนักศึกษา โดยอาจารย์ได้รับแรงบันดาลใจในการเสนองาน...

"เอกราชดิจิตัล" หรือ digital sovereignty เป็นความสามารถของรัฐชาติหรือหน่วยอื่นๆที่เล็กลงมา เช่นบริษัทเอกชน องค์กรต่างๆ หรือปัจเจกชน ในการกำหนดทิศทางหรือกำกับดูแลด้านต่างๆที่ตนเองคิดว่าถูกต้อง ในเรื่องที่เกี่ยวกับดิจิตัล การทำงานเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์เป็นธรรมดาที่จะต้องมีกิจกรรมที่ทำงานข้ามพรมแดนของรัฐ และรัฐเอง (หากพูดถึง "เอกราช" ในระดับของรัฐ) ควรมีสิทธิหรือมีอำนาจเพียงใดในการกำหนดทิศทางเหล่านั้น ตัวอย่างเช่น รัฐควรมีอำนาจในการเก...

"การจัดระบบคุณค่าให้ตรงกันระหว่างปัญญาประดิษฐ์กับมนุษย์" หรือ AI value alignment เป็นหัวข้อใหญ่อีกหัวข้อหนึ่งในจริยศาสตร์ของปัญญาประดิษฐ์ แนวคิดได้แก่ว่าระบบคุณค่าที่ปัญญาประดิษฐ์ยึดถือ ควรจะตรงกับระบบคุณค่าของมนุษย์ ตัวอย่างเช่นมนุษย์เชื่อว่าความซื่อสัตย์ หรือการพูดความจริงว่าเป็นคุณค่าที่ดีที่ถูกต้อง ระบบเอไอก็ควรจะมีคุณค่าแบบเดียวกัน หรือพูดอีกอย่างก็คือ เอไอควรจะพูดความจริงและมีความซื่อสัตย์ด้วย ในเอพิโสดนี้ ซึ่งเป็นเอพิโสดต้อน...

การศึกษาวิจัยด้านปัญญาประดิษฐ์ในประเทศไทย เริ่มขึ้นอย่างเป็นทางการในราวช่วงกลางของทศวรรษ 1970 หรือประมาณช่วงปลายของทศวรรษ 2510 ต่อกับช่วงต้นของทศวรรษ 2520 เมื่อนับเป็นพุทธศักราช โดยมีการสอนวิชานี้ในภาควิชาวิศวกรรมคอมพิวเตอร์ในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย การวิจัยด้านนี้เริ่มจากการวิจัยด้านการประมวลผลภาษาธรรมชาติ เนื่องจากมีความจำเป็นต้องให้คอมพิวเตอร์รับรู้การมีอยู่ของภาษาไทยและตัวอักษรไทย จากนั้นก็มีการขยายขอบเข...

เอพิโสดนี้เป็นการสนทนากับ อ. ดร. ณฐิกา ครองยุทธจากภาควิชามนุษยศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล อ. ณฐิกาเป็นอีกคนหนึ่งที่งานวิจัยของอาจารย์ได้รับการสนับสนุนจากโครงการ อาจารย์มาคุยกับเราเกี่ยวกับบทความเรื่อง "ChatGPT as an Epistemic Assistant" หรือ ChatGPT ในฐานะที่เป็นผู้ช่วยด้านความรู้ โดยอาจารย์ใช้ทฤษฎีจากญาณวิทยาสังคม ซึ่งเป็นสาขาหนึ่งในปรัชญาที่มองถึงบทบาทของความรู้ในสังคม มาวิเคราะห์สถานการณ์ด้านการเป็นผู้ช่...

เอพิโสดนี้พูดเรื่อง "Agentic AI" หรือ "ปัญญาประดิษฐ์ที่เป็นผู้กระทำการ" ซึ่งได้แก่ปัญญาประดิษฐ์ที่สามารถทำการต่างๆได้เอง โดยเป็นเลขานุการส่วนตัวให้เราได้ เช่น เราอาจสั่งระบบให้จองตั๋วเครื่องบินให้ ไปเมืองนี้ ออกเดินทางวันนี้ กลับวันนี้ ระบบก็จะเสนอทางเลือกต่างๆให้เรา หรือแม้แต่อาจจะติดต่อซื้อตั๋วแทนเราได้ หรือระบบที่ทำงานเป็นผู้ช่วยวิจัย ไปค้นหาข้อมูลแล้วเขียนสรุปมาให้เราอ่าน ปัจจุบันระบบปัญญาประดิษฐ์แบบนี้กำลังได้รับการพัฒนา และคา...

"เอกภาวะ" หรือ Singularity ในกรณีของการพัฒนาเทคโนโลยี โดยเฉพาะปัญญาประดิษฐ์ ได้แก่จุดที่ความก้าวหน้าหรือประสิทธิภาพของปัญญาประดิษฐ์ ก้าวหน้ามากกว่ามนุษย์ในทุกๆด้านโดยไม่มีข้อยกเว้น ซึ่งเนื่องจากอัตราความก้าวหน้าของเอไอมีมากกว่าของมนุษย์ เมื่อผ่านจุดนี้ไปแล้ว เอไอก็จะก้าวหน้ามากกว่ามนุษย์ไปเรื่อยๆ จนกระทั่งความแตกต่างระหว่างเอไอกับมนุษย์ เทียบได้กับความแตกต่างระหว่างมนุษย์กับลิงชิมแปนซี หรือระหว่างมนุษย์กับปลา หรือระหว่างมนุษย์กับมด...

การประชุมที่สิงคโปร์อีกครั้งหนึ่งจัดขึ้นในวันที่ 4-5 กันยายน 2568 หัวข้อได้แก่เรื่องมิติทางจริยธรรมของ "สำเนาตัวตนดิจิตัล" (digital duplicates) สำเนาตัวตนได้แก่การใช้ปัญญาประดิษฐ์สร้างตัวตนของบุคคล ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นบุคคลที่ตายไปแล้ว เพื่อให้เขายัง "ดำรงชีวิตอยู่" ในรูปแบบของตัวตนที่อยู่ในโลกดิจิตัล ตัวตนเสมือนเหล่านี้จะสามารถพูดได้และตอบคำถามได้ แบบเดียวกับที่เราพูดคุยกับแช็ทบ็อท แต่มีการสร้างภาพของบุคคลที่ตายไปแล้ว ให้ดูเหมือนว่า...