จริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน

ในเอพิโสดนี้เราพูดกันเกี่ยวกับการประยุกต์ในปัญญาประดิษฐ์ในการทหาร พัฒนาการสำคัญในด้านเทคโนโลยีอาวุธในปัจจุบัน อยู่ที่การใช้งานเอไอในออกแบบระบบอาวุธ ทำให้เกิด "ระบบอาวุธอัตตาณัติ" หรือ autonomous weapons systems ซึ่งเป็นระบบอาวุธที่ปฏิบัติงานได้เอง ราวกับว่าทำงานโดยมนุษย์ แต่ในความเป็นจริงมนุษย์ควบคุมน้อยมาก หรือไม่ต้องควบคุมอะไรเลย เพียงแต่กำหนดภารกิจให้แก่ระบบเท่านั้น ปัจจุบันหลายประเทศกำลังพัฒนาระบบอาวุธเช่นนี้ และการมีระบบอาวุธเ...

เมื่อราวๆสองอาทิตย์ที่ผ่านมา นักวิจัยที่เคยทำงานกับบริษัท Anthropic ที่ผลิต Claude ได้ออกมาพูดออกสื่อว่า มีความเป็นไปได้ค่อนข้างสูง (ประมาณสิบเปอร์เซนต์) ว่าเอไอจะฆ่าล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ภายในสิบปีนี้ และผู้พูดก็ได้ลาออกจากบริษัทไปพร้อมกับคำพูดนี้ ซึ่งเขาได้เผยแพร่ออกทาง X คำพูดนี้ได้ก่อให้เกิดกระแสอย่างกว้างขวาง ทั้งในทางเห็นด้วยและไม่เห็นด้วย ในเอพิโสดนี้เรามาวิเคราะห์กันว่า เป็นไปได้หรือไม่ หรือเป็นไปได้มากน้อยเพียงใด ที่เอไอจะมา...

เมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความสามารถมากขึ้น และทำอะไรได้เหมือนกับมนุษย์มากขึ้น คำถามที่ตามมาก็คือว่า เราควรจะมอบสถานะความเป็นบุคคลให้แก่ปัญญาประดิษฐ์หรือไม่? เอพิโสดนี้จะอภิปรายเกี่ยวกับประเด็นเรื่องความเป็นบุคคลของระบบปัญญาประดิษฐ์ รวมไปถึงหุ่นยนต์ การใช้งานแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และอื่นๆ "บุคคล" หรือ person หมายถึงสิ่ง (ซึ่งอาจเป็นมนุษย์หรืออย่างอื่นก็ได้) ที่มีสิทธิ ได้รับการคุ้มครองจากกฎหมาย ดังนั้น เมื่อระบบปัญญาประดิษฐ์ทำอะไรได้เหมือ...

เอพิโสดนี้พูดเกี่ยวกับข้อดีและข้อเสียของ "ศูนย์ข้อมูลปัญญาประดิษฐ์" หรือ AI Data Centers ศูนย์ดังกล่าวเป็นตัวทำงานจริงของปัญญาประดิษฐ์แบบที่เราใช้ๆกัน ประกอบด้วยฮาร์ดดิสค์และซีพียูขนาดใหญ่ เรียงกันเป็นแถวยาว รวมอยู่ในโรงเรือนที่รักษาความสะอาด และควบคุมอุณหภูมิอย่างเข้มงวด ศูนย์เหล่านี้ใช้พลังงานไฟฟ้ามากมหาศาล และความร้อนที่เกิดขึ้นก็จำเป็นต้องใช้น้ำสะอาดปริมาณมหาศาลเช่นเดียวกันในการหล่อเย็น ทั้งหมดนี้ทำให้เกิดความเสี่ยงต่อโครงสร้าง...

เมื่อต้นเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา ผมได้ไปประชุมที่เมืองเสิ่นเจิ้น การประชุมนี้เป็นส่วนหนึ่งของการประชุมหลายๆครั้งที่จัดขึ้นก่อนจะมีการประชุมสุดยอดผู้นำของ APEC หรือการร่วมมือทางเศรษฐกิจในภูมิภาคเอเซียแปซิฟิค การประชุมที่ผมไปร่วมมีหัวข้อว่า APEC Tech for Good โจทย์ใหญ่ของการประชุมก็คือว่า เราจะหาทางประสานระหว่างเทคโนโลยีที่สร้างกำไรกับการสร้างสรรค์สิ่งดีๆให้แก่สังคมในด้านอื่นๆ เช่นสิ่งแวดล้อมหรือจริยธรรม อย่างไรได้บ้าง ประเด็นสำคัญประกา...

เราพูดคุยกับอาจารย์ ดร. ประชาธิป กะทา จากภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ซึ่งเป็นอีกผู้หนึ่งที่ได้รับทุนสนับสนุนจากโครงการ ผลงานของอาจารย์ประชาธิปได้รับการตีพิมพ์ในวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี บทความของอาจารย์เสนอแนวคิดเรื่อง "อัตวิสัยแบบอัลกอริธึม" ซึ่งเป็นตัวตนหรืออัตวิสัยของบุคคล ที่ได้รับอิทธิพลหรือได้รับการสร้างขึ้นจากการประสานกับข้อมูลข่าวสารต่างๆ โดยมีเรื่องการพ...

เมื่อวันที่ 25 พฤษภาคม 2569 พระสันตปาปาเลโอที่ 14 ได้ออกพระสมณสาส์นเวียนชือว่า "Magnifica Humanitas: On Safeguarding the Human Person in the Time of Artificial Intelligence" ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับการเรียกร้องให้ชาวคาธอลิค และชาวโลกทั้งมวล ตระหนักถึงปัญหาที่คุกคามความเป็นมนุษย์จากการแพร่กระจายของเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หัวใจของข้อเสนอของพระสันตปาปาเลโออยู่ที่คอนเซปต์เรื่อง "บุคคลของมนุษย์" หรือ the human person ในเอพิโสดนี้เราวิเคราะ...

เอพิโสดนี้ก็ยังเป็นการสนทนากับผู้รับทุนของโครงการ เราสนทนากับคุณอิสริยาพร วุ่นดี นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ซึ่งทำโครงการเรื่อง "ปัญหาจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์ว่าด้วยการกีดกันทางความหมาย: การวิเคราะห์ผ่านกรอบคิดปรากฏการณ์วิทยา" การกีดกันทางความหมาย หรือ semantic exclusion เป็นการที่ปัญญาประดิษฐ์ปิดบังความหมายของคำบางคำ ซึ่งเป็นการปิดกั้นหรือกีดกันไม่ให้คนบางกลุ่มได้เข้ามามีส่วนร่วมกับกิจกรรมที่มีปั...

ในเอพิโสดนี้เราสนทนากับคุณปวริศร์ หนูทอง นิสิตปริญญาโท ภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย ซึ่งได้รับทุนสนับสนุนเขียนบทความจากโครงการ บทความของคุณปวริศร์มีชื่อว่า "ความสัมพันธ์และความเชื่อใจต่อปัญญาประดิษฐ์: กรณีศึกษาผ่านสถานการณ์ปัจจุบันของปัญญาประดิษฐ์ประเภทโมเดลภาษาขนาดใหญ" คำถามของงานนี้คือว่า เหตุใดคนทั่วไปถึงไว้วางใจคำตอบหรือคำพูดต่างๆของแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ และเราจะเข้าใจปรากฏการณ์วิทยาของความไว้วางใจนี้อย่างไร...

ความรู้ตัวหรือ consciousness เป็นปัญหาสำคัญของปรัชญามายาวนาน และเมื่อมีปรากฏการณ์ของปัญญาประดิษฐ์และหุ่นยนต์ที่ทำงานด้วยปัญญาประดิษฐ์ ก็เกิดคำถามขึ้นมาว่า ปัญญาประดิษฐ์มีความรู้ตัวหรือไม่? คำถามนี้ได้รับความสำคัญมากขึ้นเมื่อปัญญาประดิษฐ์มีความซับซ้อนเพิ่มมากขึ้น ผมเล่าเรื่องการได้รับเชิญไปประชุมที่ปีนังโดย "ยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศมาเลย์เซีย" ซึ่งเป็นสมาคมของชาวพุทธในมาเลย์เซีย ในวันที่ 14-15 มีนาคมที่ผ่านมา และเสนอคำตอบของคำถามนี้...

ผมได้รับเชิญให้ไปร่วมประชุม Hong Kong Global AI Governance Conference ซึ่งจัดโดยมหาวิทยาลัยฮ่องกง เมื่อวันที่ 10-12 เมษายนที่ผ่านมา ส่วนหนึ่งของการประชุมได้แก่การอภิปรายเรื่อง "การศึกษากับเอไอ" ซึ่งผมเป็นผู้พูดคนหนึ่งด้วย ในเอพิโสดนี้ผมตอบคำถามสามคำถามเกี่ยวกับการศึกษากับปัญญาประดิษฐ์ มีคำถามเกี่ยวกับเป้าหมายสูงสุดของการใช้เอไอในการเรียนการสอน คำถามว่าหากเราสามารถฝังชิปที่มีหน่วยความจำมากๆเข้าไปในนักเรียน จะทำให้การศึกษาหมดความสำคั...

เราพูดคุยกับคุณพันธ์กวี ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา ซึ่งเป็นนักวิชาการด้านมานุษยวิทยาการแพทย์ คุณพันธ์กวีจบการศึกษาปริญญาโทจาก University College London และมีความสนใจเกี่ยวกับมิติด้านมานุษยวิทยาและสังคมวิทยาของจิตเวชศาสตร์ ปัจจุบันคุณพันธ์กวีเป็น Fellow of Royal Anthropological institute เราสนทนากันเกี่ยวกับมุมมองใหม่จากสังคมศาสตร์ที่มีต่อจิตเวชศาสตร์ ได้แก่ "จิตเวชศาสตร์เชิงวิพากษ์" หรือ Critical Psychiatry ซึ่งเป็นการศึกษาจิตเวชศาสตร...

ในเอพิโสดที่ 29 นี้ ผศ. ดร. ใกล้รุ่ง อิโซจากภาควิชาปรัชญา คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กลับมาคุยกับเราอีกครั้งหนึ่ง อ. ใกล้รุ่งได้เคยรับทุนจากโครงการนี้มาแล้วในรุ่นหนึ่ง และได้กลับมาคุยกับเราอีกครั้งในฐานะที่เป็นผู้รับทุนของรุ่นสองด้วย อาจารย์ทำโครงการวิจัยเรื่อง "ช่องว่างความรับผิดชอบของปัญญาประดิษฐ์กับพระวินัยปิฎก" โดยอาจารย์เสนอว่า แนวปฏิบัติที่ปรากฏในพระวินัย โดยเฉพาะที่เกี่ยวกับบัญญติปาราชิกข้อพระภิกษุฆ่าคนตาย มีความสั...

เราสนทนากับอาจารย์ธีรภัทร รื่นศิริ จากคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ อาจารย์เป็นหนึ่งในผู้รับทุนสนับสนุนการวิจัยของอาจารย์รุ่นใหม่ ของโครงการจริยธรรมปัญญาประดิษฐ์จากพื้นดิน อาจารย์เขียนบทความเกี่ยวกับการสอนให้นักศึกษารู้จักการเขียนงานทางปรัชญา (รวมไปถึงสาขาอื่นๆที่มีวิธีการแบบเดียวกัน) และอภิปรายเกี่ยวกับปัญหาการใช้งานแบบจำลองภาษาขนาดใหญ่ เช่น ChatGPT หรือ Claude ในการเขียนงานของนักศึกษา โดยอาจารย์ได้รับแรงบันดาลใจในการเสนองาน...

"เอกราชดิจิตัล" หรือ digital sovereignty เป็นความสามารถของรัฐชาติหรือหน่วยอื่นๆที่เล็กลงมา เช่นบริษัทเอกชน องค์กรต่างๆ หรือปัจเจกชน ในการกำหนดทิศทางหรือกำกับดูแลด้านต่างๆที่ตนเองคิดว่าถูกต้อง ในเรื่องที่เกี่ยวกับดิจิตัล การทำงานเกี่ยวกับปัญญาประดิษฐ์เป็นธรรมดาที่จะต้องมีกิจกรรมที่ทำงานข้ามพรมแดนของรัฐ และรัฐเอง (หากพูดถึง "เอกราช" ในระดับของรัฐ) ควรมีสิทธิหรือมีอำนาจเพียงใดในการกำหนดทิศทางเหล่านั้น ตัวอย่างเช่น รัฐควรมีอำนาจในการเก...

"การจัดระบบคุณค่าให้ตรงกันระหว่างปัญญาประดิษฐ์กับมนุษย์" หรือ AI value alignment เป็นหัวข้อใหญ่อีกหัวข้อหนึ่งในจริยศาสตร์ของปัญญาประดิษฐ์ แนวคิดได้แก่ว่าระบบคุณค่าที่ปัญญาประดิษฐ์ยึดถือ ควรจะตรงกับระบบคุณค่าของมนุษย์ ตัวอย่างเช่นมนุษย์เชื่อว่าความซื่อสัตย์ หรือการพูดความจริงว่าเป็นคุณค่าที่ดีที่ถูกต้อง ระบบเอไอก็ควรจะมีคุณค่าแบบเดียวกัน หรือพูดอีกอย่างก็คือ เอไอควรจะพูดความจริงและมีความซื่อสัตย์ด้วย ในเอพิโสดนี้ ซึ่งเป็นเอพิโสดต้อน...